Đọc Ocean Vuong – On Earth We’re Briefly Gorgeous

Người ta nói nếu bạn thèm muốn gì đó quá lâu, cuối cùng nó sẽ trở thành thượng đế. Thượng đế là bất biến nhưng đồng thời mênh mông, phi thời gian, là vô tận, vô cực. Trên nghĩa đó, cuộc đời một người chỉ như một thoáng chốc, không đáng kể. Như vậy, ý nghĩa mà một người luôn truy tầm là gì nếu không phải chính là cuộc đời. Để sống và để đẹp, để trở thành thượng đế, cho dù chỉ trong thoáng chốc.

Nhưng để đẹp, trước tiên người đó phải được nhìn thấy. Khi được thấy, tức là sẽ bị săn đuổi. Một người lúc đó sẽ đảo số phận với một con thú.

Con thú bị săn, trúng đạn của một gã trai mới lớn, hay con thú tự đâm đầu xuống vực một cách bầy đàn, đều là luật. Luật thiên nhiên. Khi thượng đế, dưới tên gọi mỹ miều mẹ thiên nhiên, đặt ra những luật lệ, người ta tự hiểu rằng chẳng cần phải tìm câu trả lời cho lũ trâu nước. Những con khỉ cũng vậy. Do đó, số phận một con khỉ và một người cầm tinh con khỉ cũng như nhau. Dù sao, một người chỉ có thể đẹp lén lút và rất nhanh khi đẹp theo bầy. Hiểu cách khác, chúng ta đẹp một cách bầy đàn, cũng như khi chúng ta bám theo những người thân yêu một cách bản năng. Đó là lý do đàn trâu nước Bắc Mỹ thi nhau đâm đầu xuống vực: bầy đàn – gia đình.

Ocean Vuong dẫn dắt người đọc bằng xương sống truyện dựa trên cấu trúc gia đình ba thế hệ (bắt đầu thấy quen thuộc). Nhưng Ocean Vuong thu hút bằng kỹ năng luyến láy hình ảnh, hình tượng, làm rối tung các cách hiểu, dày vò ý nghĩa của từ ngữ. Không nghi ngờ gì nữa, một nhà thơ cầm bút viết tiểu thuyết! Nếu bạn vẫn còn nghi ngờ, và chẳng may bật cười, thì nên nhớ từ “laughter” nằm lọt thỏm trong từ “slaughter”. Có thể ai đó sẽ bị giết, vì đây là chiến tranh. Ocean đang chiến tranh với tất cả.

Chiến tranh của Ocean là chết chìm trước khi biến thành nước. Đó là lúc nhân vật tôi, Little Dog, gặp Trevor, một cậu trai con của gia đình “cổ đỏ”. Little Dog và Trevor là đoạn hay nhất của tiểu thuyết, vì bạn thấy Ocean viết chân thành, quên mất chiến tranh và những thứ thối nát cần lên án. Tình yêu nào chẳng đẹp, cho dù đẹp trong một thoáng, như cái bóng loáng thoáng sơ sài của cuộc chiến làm nền cho tất cả? À, những lời thơ mà Little Dog gửi cho người mẹ, tên Hồng, cũng rất đẹp. Đẹp vì nó thấp thoáng ảo diệu và siêu/phi thực như một trong những ảnh tượng trúc trắc của ma trận ngôn từ Ocean Vuong. Nghĩ kỹ lại, bạn có thể thấy Ocean pháo kích chúng ta bằng ẩn dụ và ngôn từ, như đại pháo 130 ly bắn từ phía bên kia biên giới. Người đón nhận là lính phòng thủ, chỉ biết cắm đầu và cúi đầu khi hệ thống công sự chung quanh bị sụp đổ dần dần. Kẻ sống sót sau trận pháo có lẽ vẫn chưa hiểu hết ý nghĩa của tất cả, của những khúc mắc dây mơ rễ má của thế giới hình ảnh như sóng thần. Người yếu tim có thể bị tràn ngập và hoa cả mắt. Nhưng lúc đó, vẫn còn sống thì ai cũng rất mừng và miệng thì suýt soa.

Giọng kể của người dẫn chuyện nhẹ nhàng, lướt thướt, bị động, như chính anh ta thừa nhận: “Mr. Sorry”. Với một người như vậy, thật dũng cảm khi anh chỉ ra những bất công xã hội của một mặt trái Mỹ. Anh bị ám ảnh với màu, đặc biệt là màu trắng. Không có gì khó hiểu khi anh có thành kiến với Roy Bean, với tiểu bang Texas, Floria, và Arizona, những thành trì của sự bảo thủ. Thật hợp lý khi anh phác họa hình ảnh những người đàn ông “cổ đỏ”: Buford (ông của Trevor) đội nón cao bồi như gã trung sĩ huấn luyện Thủy quân lục chiến trong Full Metal Jacket – cuối cùng bị bắn vỡ đầu, Buford dán hình Ronald Reagon (tổng thống Cộng Hòa thần tượng nổi tiếng nhất) gần bàn làm việc; người cha của Trevor, một kẻ nghiện rượu, cổ thực sự có màu đỏ, uống bia Corona, hâm mộ New England Patriots (đội này dính dáng cựu tổng thống Đỗ nam Trung), đọc tiểu thuyết giựt gân của Dean Koontz; ông Carlton, một kẻ hay hét vào mặt anh (có lẽ phân biệt giới tính), cuối cùng chết trên giường, nhiều tuần sau mới được phát hiện. Người đọc chắc chắn dễ dàng thông cảm với cách xây dựng những nhân vật như vậy. Toàn là những kẻ racist, lờ đờ, nghiện rượu. Dù sao, giá trị Mỹ là cấp tiến, là bình đẳng sắc tộc, màu da, bình đẳng giới tính, là ủng hộ quyền phụ nữ được phá thai, là phản chiến, là chống sử dụng súng. Nhân vật Little Dog lớn lên ở một khu vực ngoại ô Connecticut mà ở đó tiếng súng cũng bình thường như tiếng chuông nhà thờ. Vì súng, Little Dog mới bị Trevor thu hút. Súng là phương tiện của những băng du kích tự vũ trang ở Texas, Arizona, chuyên đi săn lùng người nhập cư lậu (họ là có thật!) Súng là công cụ giết người hàng loạt tại câu lạc bộ đồng tính ở Floria. Vân vân.. Không ai nghi ngờ về điều này. Chính Ocean cũng nói rõ, anh khinh rẻ những kẻ phê phán đem chính trị vào tác phẩm. Tại sao không chứ?

Bỏ qua tính thiên tả, cuốn tiểu thuyết đẹp như một bài trường ca. Đó là một câu chuyện tưởng như rất cá nhân, nhưng gồm thâu cả cuộc chiến và những mâu thuẫn – đấu tranh mà cuộc chiến tạo ra như những hệ lụy. Ban đầu, người đọc ngỡ cơn giận của Ocean đến từ những xung đột tự tạo, nhưng càng lúc cơn giận càng trở nên tự nhiên hơn, như khi Little Dog cho biết lần đầu tiên anh thấy mình cần một kẻ thù, vì cơn giận của anh bộc phát mới mẻ và đơn lẻ. Rõ ràng, người viết tức giận một cách nhất quán và đó là lúc người đọc nhận ra một ít tự trào của kẻ giận dữ.

Một số điểm chưa hợp lý:

_ Bà Lan, quê ở Gò Công, lại thích hát ca trù, món nhạc của người miền Bắc.

_ Bà Lan, một nông dân, sau đó lên Sài Gòn làm gái quán bar, lại thích và thuộc bài “Bài ca dành cho những xác người” của Trịnh Công Sơn do Khánh Ly hát, vốn được giới sinh viên phản chiến hâm mộ.

_ Ngôi trường của người mẹ, bà Hồng, sụp đổ vì loạt bom napalm Mỹ, lúc bà 5 tuổi. Bà sinh năm Mậu Thân 1968, vậy là năm 1973 vẫn còn không tập của Mỹ, một chuyện khó xảy ra?

LKV

Published by LKV

Reader. Slacker.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: